شهر پانتئون چه ویژگی خاصی دارد؟

معبد پانتئون، یکی از برجسته ترین بناهای باستانی در قلب رم، ایتالیا است که به خاطر گنبد عظیم، اوکولوس خیره کننده و معماری مهندسی بی نظیرش شهرتی جهانی دارد. این سازه که در ابتدا معبدی برای تمام خدایان رومی بود و سپس به کلیسا تغییر کاربری داد، نمادی از نبوغ و پایداری تمدن روم باستان است و ویژگی های خاصی دارد که آن را پس از دو هزاره همچنان سرپا و الهام بخش نگه داشته است.

معبد پانتئون، نه یک شهر، بلکه شاهکاری از معماری دوران باستان به شمار می رود که داستان های قرن ها تاریخ، نوآوری و تحول را در دل خود جای داده است. این بنا از معدود سازه های رومی است که تقریباً به طور کامل حفظ شده و نمونه ای درخشان از مهندسی پیشرفته رومی ها را به نمایش می گذارد. از گنبد بی همتای آن که بزرگترین گنبد بتنی بدون آرماتور جهان است تا ستون های گرانیتی عظیمش، هر بخش از پانتئون حاکی از دانش و زیبایی شناسی عمیق سازندگان آن است. این مقاله به تفصیل به بررسی ابعاد مختلف این بنا، از تاریخچه پرفراز و نشیب تا ویژگی های معماری و تأثیرات ماندگار آن بر جهان هنر و فرهنگ می پردازد.

نگاهی به گذشته: تاریخچه پرفراز و نشیب پانتئون

تاریخچه معبد پانتئون داستانی از ساخت، تخریب، بازسازی و تحول است که به عمق تمدن روم باستان گره خورده است. این بنا نه تنها شاهد تغییرات سیاسی و اجتماعی رم بوده، بلکه خود نیز در طول اعصار دستخوش دگرگونی های بسیاری شده است.

تولد پانتئون: معبد مارکوس آگریپا

اولین پانتئون در سال ۲۷ قبل از میلاد به دستور مارکوس ویپسانیوس آگریپا، داماد و دستیار قدرتمند امپراتور آگوستوس، ساخته شد. هدف اصلی از ساخت این بنا، ایجاد معبدی برای پرستش تمام خدایان رومی بود؛ واژه ی پانتئون نیز از ریشه یونانی پانتئیون به معنای متعلق به همه خدایان گرفته شده است. این بنای اولیه بخشی از یک مجموعه بزرگتر در «میدان مارس» بود که شامل حمام های آگریپا و باسیلیکای نپتون نیز می شد. با این حال، پانتئون آگریپا در دو آتش سوزی بزرگ، یکی در سال ۸۰ میلادی و دیگری در سال ۱۱۰ میلادی، به شدت آسیب دید و بخش عمده آن ویران شد.

بازسازی باشکوه: دوران امپراتور هادریان

بنایی که امروز مشاهده می کنیم، نتیجه بازسازی گسترده ای است که به دستور امپراتور هادریان (بین سال های ۱۱۸ تا ۱۲۶ میلادی) انجام شد. هادریان، که خود علاقه مند به معماری بود، تصمیم گرفت بنا را با شکوه و عظمت بیشتری بازسازی کند. نکته جالب توجه این است که هادریان با فروتنی، نام آگریپا را بر سردر بنای جدید حک کرد: «M. Agrippa L. F. Cos. Tertium Fecit» به معنای «مارکوس آگریپا، پسر لوسیوس، در سومین دوره کنسولی خود این بنا را ساخت». این عمل نه تنها ادای احترام به سازنده اولیه بود، بلکه نشان دهنده تداوم قدرت امپراتوری نیز محسوب می شد.

تحول مذهبی: از معبد خدایان به کلیسای قدیسان

سرنوشت پانتئون در قرون وسطی تغییر چشمگیری یافت. در سال ۶۰۹ میلادی، امپراتور بیزانس، فوکاس، این بنا را به پاپ بونیفاس چهارم اهدا کرد. پاپ، پانتئون را به یک کلیسای کاتولیک تبدیل و آن را به «سانتا ماریا آده مارتیرس» (مریم مقدس و تمام شهدا) تقدیم کرد. این تغییر کاربری نقش حیاتی در حفظ پانتئون ایفا کرد. در زمانی که بسیاری از بناهای باستانی رم در حال تخریب و غارت بودند، تبدیل پانتئون به کلیسا به آن وضعیت تقدس بخشید و از سرنوشت تلخ دیگر سازه های رومی نجات داد.

پانتئون در طول اعصار

با وجود تبدیل شدن به کلیسا، پانتئون همچنان از غارت ها در امان نماند. در قرن هفتم میلادی، امپراتور کنستانس دوم، سقف برنزی پانتئون را جدا کرد و به قسطنطنیه فرستاد. در قرن هفدهم نیز، پاپ اوربان هشتم دستور داد برنزهای سقف رواق جلویی را ذوب کرده و برای ساخت توپ های قلعه سنت آنجلو و همچنین سایبان معروف برنینی در کلیسای سنت پیتر استفاده کنند. این اقدام با انتقاد شدید مردم رم مواجه شد و شعار معروف «آنچه بربرها نکردند، خانواده باربرینی (خانواده اوربان هشتم) انجام دادند» در شهر دهان به دهان گشت. امروزه، پانتئون علاوه بر اینکه یک کلیسای فعال است و در آن مراسم مذهبی برگزار می شود، محل دفن شخصیت های مهمی چون رافائل (نقاش مشهور رنسانس) و دو پادشاه ایتالیا، ویکتور امانوئل دوم و اومبرتو اول نیز هست. این بنا همچنان یکی از پربازدیدترین جاذبه های گردشگری رم به شمار می رود.

ویژگی های معماری منحصر به فرد پانتئون: رازهای یک شاهکار مهندسی

معماری معبد پانتئون بیش از یک بنای زیبا است؛ این بنا شاهکاری از مهندسی دوران باستان است که رازهای پایداری و عظمت خود را در جزئیات ساختار و طراحی پیشرفته اش نهفته دارد. مهندسان رومی با تلفیق نوآوری در مصالح، درک عمیق از نیروهای ساختاری و حس زیبایی شناسی، بنایی را خلق کردند که برای قرن ها الهام بخش معماران جهان شد.

گنبد پانتئون: بزرگترین گنبد بتنی بدون آرماتور جهان

گنبد پانتئون برجسته ترین و مهم ترین ویژگی معماری آن است. این گنبد با قطر ۴۳.۳ متر (۱۴۲ فوت)، به مدت بیش از ۱۳۰۰ سال بزرگترین گنبد جهان و تا به امروز بزرگترین گنبد بتنی بدون آرماتور (میلگرد) در جهان باقی مانده است. این دستاورد مهندسی باستانی، حتی با استانداردهای مدرن نیز شگفت انگیز است.

ابعاد و تناسبات بی نظیر

قطر داخلی گنبد پانتئون دقیقاً برابر با ارتفاع داخلی بنا از کف تا اوکولوس (حفره مرکزی سقف) است؛ یعنی ۴۳.۳ متر. این تناسب بی نظیر باعث می شود که یک کره کامل به قطر ۴۳.۳ متر بتواند به طور دقیق در فضای داخلی پانتئون جای گیرد. این هماهنگی هندسی نه تنها از نظر بصری احساس کمال و تعادل را القا می کند، بلکه از نظر مهندسی نیز به توزیع یکنواخت بار و استحکام ساختاری کمک شایانی کرده است.

اوکولوس (Oculus): چشم پانتئون رو به آسمان

در مرکز گنبد پانتئون، حفره ای دایره ای شکل به قطر ۷.۸ متر وجود دارد که به آن «اوکولوس» یا «چشم پانتئون» می گویند. این اوکولوس صرفاً یک عنصر تزئینی نیست، بلکه کارکردهای حیاتی مهندسی و نمادین دارد. از نظر مهندسی، اوکولوس وزن گنبد را در نقطه اوج آن به طور قابل توجهی کاهش می دهد، جایی که نیروهای فشاری به اوج خود می رسند و نیاز به کاهش وزن برای جلوگیری از فروپاشی بیش از پیش احساس می شود. همچنین، اوکولوس منبع اصلی نور طبیعی و تهویه هوا در فضای داخلی معبد است. از نظر نمادین، این حفره ارتباط مستقیم معبد را با آسمان و خدایان برقرار می کرد و در طول روز، با حرکت نور خورشید در داخل بنا، به نوعی «ساعت آفتابی معکوس» عمل می کرد و گذر زمان را با تابش نور به نقاط مختلف کف معبد نشان می داد. کف معبد نیز با شیب ملایم و سیستم زهکشی هوشمندانه ای طراحی شده است تا آب باران ورودی از اوکولوس به راحتی جمع آوری و خارج شود.

نوآوری در مصالح و ساخت

راز استحکام و پایداری گنبد پانتئون در استفاده از «بتن رومی» نهفته است. این بتن که از ترکیب آهک، سنگدانه و مهمتر از همه، پوزولان (Pozzolan)، نوعی خاکستر آتشفشانی، ساخته شده، ویژگی های منحصربه فردی از جمله مقاومت بالا در برابر فشار و خاصیت خود ترمیم شوندگی در حضور رطوبت را دارد. مهندسان رومی به تدریج وزن مصالح را در لایه های مختلف گنبد کاهش دادند؛ در پایین ترین قسمت گنبد از سنگ های متراکم تر مانند تراورتن و در لایه های بالاتر از آجر و سنگ های سبک تر مانند پوکه سنگ (پومیس) استفاده کردند. این کاهش تدریجی وزن، فشار وارده بر دیوارهای نگهدارنده را به حداقل رساند. علاوه بر این، استفاده از «کوفرهای فرورفته» (Coffers) در سطح داخلی گنبد نه تنها به زیبایی بصری و ایجاد طرح های هندسی موزون کمک می کند، بلکه با کاهش حجم مصالح، وزن کلی گنبد را نیز کاهش داده است. در دیوارهای ضخیم پانتئون نیز «قوس های تسکین دهنده» (Relieving Arches) پنهان شده اند که بار گنبد را به طور موثر به پی ها منتقل کرده و از تمرکز فشار در یک نقطه جلوگیری می کنند.

سردر باشکوه (Portico) و ستون های گرانیتی عظیم

نمای بیرونی پانتئون با سردر ورودی باشکوه خود، عظمت و جلال معماری رومی را به نمایش می گذارد. این سردر از مجموعه ای از ستون های عظیم و سقف سه گوش (پدیمنت) تشکیل شده است.

ستون های باشکوه کورینتی

سردر پانتئون دارای ۱۶ ستون عظیم گرانیتی با سرستون های کورینتی است که هر کدام حدود ۱۱.۹ متر ارتفاع و بیش از ۶۰ تن وزن دارند. داستان حمل و نقل این ستون ها خود یک شاهکار لجستیکی در دوران باستان محسوب می شود. این ستون ها از معادن «مونس کلودیانوس» در شرق مصر استخراج شده، بیش از ۱۰۰ کیلومتر روی رود نیل با سورتمه های چوبی و سپس با بارج حمل می شدند و پس از عبور از دریای مدیترانه به بندر اوستیا و در نهایت به رم منتقل می شدند. این فرآیند پیچیده، گواهی بر توانایی رومی ها در مدیریت پروژه های عظیم است.

درب های برنزی اصلی

درب های ورودی اصلی پانتئون که از جنس برنز هستند، یکی از قدیمی ترین و بزرگترین درب های برنزی حفظ شده در رم به شمار می روند. این درب ها با ابعاد ۴.۴۵ متر عرض و ۷.۵۳ متر ارتفاع، نه تنها از نظر تاریخی بلکه از نظر هنری نیز ارزشمند هستند و بخش مهمی از اصالت پانتئون را حفظ کرده اند.

فضای داخلی: هماهنگی و آرامش ابدی

ورود به فضای داخلی پانتئون تجربه ای بی نظیر از عظمت و آرامش را به همراه دارد. طراحی داخلی این معبد شاهکاری از هماهنگی، تقارن و استفاده هوشمندانه از فضا است.

پلان دایره ای و تقارن

فضای داخلی پانتئون به شکل یک دایره کامل طراحی شده است که با گنبد نیم کره ای بالای آن، حس بی نهایت و فضایی یکپارچه را القا می کند. این پلان دایره ای به همراه تناسبات دقیق گنبد و ارتفاع، فضایی معنوی و آرامش بخش ایجاد می کند که بازدیدکننده را به تأمل وا می دارد.

کفپوش مرمری

کفپوش داخلی پانتئون که از مرمرهای رنگارنگ با طرح های هندسی زیبا ساخته شده، نمونه ای تقریباً دست نخورده از دوران روم باستان است. این کفپوش نه تنها به زیبایی فضای داخلی می افزاید، بلکه به دلیل شیب ملایمش، نقش مهمی در زهکشی آب باران ورودی از اوکولوس دارد.

طاقچه ها و محراب ها

دیوارهای داخلی پانتئون دارای طاقچه ها و محراب هایی هستند که در طول زمان و پس از تبدیل شدن به کلیسا، دستخوش تغییرات و اضافاتی شده اند. این طاقچه ها اکنون محل نگهداری مقبره ها، مجسمه های قدیسان و آثار هنری مذهبی هستند که به غنای فرهنگی و تاریخی بنا می افزایند.

معبد پانتئون، با گنبد بتنی بدون آرماتور و اوکولوس منحصر به فردش، نه تنها یک شاهکار معماری است، بلکه نمادی از توانایی انسان در غلبه بر چالش های مهندسی و خلق زیبایی جاودانه است.

پانتئون: الهام بخش تاریخ و هنر جهان

معبد پانتئون فراتر از یک بنای تاریخی، به مثابه یک مرجع الهام بخش برای نسل های متمادی از معماران، هنرمندان و متفکران عمل کرده است. تأثیر این سازه بر تاریخ معماری و فرهنگ جهانی غیرقابل انکار است و آن را به یکی از مهمترین بناهای تاریخ بشر تبدیل کرده است.

تأثیر بر معماری جهان

پانتئون به عنوان الگویی بی بدیل برای طراحی گنبدها و فضاهای داخلی عظیم، بر بسیاری از بناهای شاخص در سراسر جهان تأثیر گذاشته است. اصول طراحی آن، از جمله تناسبات کامل، استفاده از نور طبیعی و سادگی باشکوه، بارها توسط معماران در دوران های مختلف مورد تقلید و بازتولید قرار گرفته است. این تأثیر نه تنها در دوران رنسانس، بلکه تا عصر مدرن نیز ادامه داشته است.

• کلیسای سنت پیتر در واتیکان: گنبد عظیم این کلیسا، که توسط میکل آنژ طراحی و سپس توسط جاکومو دلا پورتا و دومنیکو فونتانا تکمیل شد، به وضوح از ابعاد و ساختار گنبد پانتئون الهام گرفته است.
• ساختمان کاپیتول ایالات متحده: گنبد ساختمان کنگره آمریکا در واشنگتن دی سی، نمونه ای برجسته از تأثیر پانتئون بر معماری نئوکلاسیک است که نمادی از قدرت و دموکراسی را تداعی می کند.
• روتوندای دانشگاه ویرجینیا: توماس جفرسون، معمار و رئیس جمهور سابق آمریکا، روتوندای دانشگاه ویرجینیا را با الهام مستقیم از پانتئون طراحی کرد تا دانشجویان معماری بتوانند از آن بیاموزند.
• کلیسای سانتا ماریا آسونتا در آریچا: جیان لورنزو برنینی، هنرمند بزرگ باروک، در طراحی گنبد این کلیسا از پانتئون الگوبرداری کرد.

معماران مدرن نیز همچنان از استحکام، زیبایی و تناسبات کلاسیک پانتئون برای طراحی های خود الهام می گیرند و آن را شاهدی بر این واقعیت می دانند که طراحی هوشمندانه و استفاده صحیح از مصالح می تواند سازه هایی جاودانه خلق کند.

ارزش فرهنگی و معنوی

پانتئون در طول تاریخ خود، همواره یک مکان با ارزش معنوی و فرهنگی عمیق بوده است. در دوران باستان، این معبد نمادی از ارتباط انسان با خدایان و جهان الهی بود. اوکولوس، به عنوان چشم پانتئون رو به آسمان، این ارتباط را به صورت بصری و نمادین برجسته می کرد. با تبدیل شدن به کلیسا، این ارزش معنوی تغییر شکل داد اما از بین نرفت و پانتئون به مکانی برای پرستش مریم مقدس و شهدا تبدیل شد. این تغییر کاربری نشان دهنده تداوم اهمیت مکان های مقدس در طول تاریخ و تحول باورهای مذهبی است.

یوهان ولفگانگ فون گوته، شاعر و نویسنده بزرگ آلمانی، هنگام بازدید از پانتئون آن را کامل ترین و باشکوه ترین بنایی که تا به حال دیده ام توصیف کرد. این نقل قول، نه تنها به زیبایی معماری آن اشاره دارد، بلکه تأثیر عمیق معنوی و احساسی این بنا را بر بازدیدکنندگانش نیز نشان می دهد. پانتئون همواره مکانی برای تأمل، الهام و تجربه ارتباطی عمیق تر با تاریخ و جهان بوده است.

پانتئون به عنوان یک نماد ماندگار

معبد پانتئون نمادی ماندگار از قدرت و عظمت امپراتوری روم است. این بنا نه تنها به دلیل ابعاد و زیبایی اش، بلکه به دلیل نوآوری های مهندسی و پایداری خیره کننده اش در طول دو هزار سال، به عنوان یک نماد از دوام و مقاومت در برابر گذر زمان شناخته می شود. پانتئون نشان می دهد که با دانش، خلاقیت و اراده، می توان سازه هایی خلق کرد که از دل تاریخ عبور کرده و همچنان الهام بخش نسل های آینده باشند. این بنا داستان تداوم تمدن، فرهنگ و نبوغ بشری را روایت می کند و به همین دلیل، جایگاه ویژه ای در قلب فرهنگ جهانی دارد.

تجربه بازدید از پانتئون: سفری به قلب تاریخ

بازدید از معبد پانتئون، بیش از یک گشت و گذار ساده در یک بنای تاریخی، تجربه ای عمیق و چند حسی است که شما را به قلب رم باستان می برد. از لحظه نزدیک شدن به این شاهکار معماری تا قدم زدن در فضای داخلی آن، هر لحظه پر از شگفتی و حس ارتباط با گذشته است.

برنامه ریزی برای بازدید

برای تجربه بهتر بازدید از پانتئون، برنامه ریزی قبلی می تواند مفید باشد. معمولاً بهترین زمان برای بازدید، صبح زود یا اواخر عصر است تا از شلوغی جمعیت و گرمای ظهر (به ویژه در تابستان) اجتناب شود. اگر به دنبال تجربه ای منحصر به فرد هستید، بازدید در روزهای خاص مذهبی مانند پنتکوست (هفتاد روز پس از عید پاک) که آتش نشانان گلبرگ های رز را از اوکولوس به داخل بنا می ریزند، می تواند بسیار دیدنی باشد. به خاطر داشته باشید که پانتئون یک کلیسای فعال است، بنابراین رعایت پوشش مناسب و حفظ سکوت در داخل بنا از اهمیت بالایی برخوردار است. در حال حاضر ورود به پانتئون رایگان است، اما ممکن است در آینده برای مدیریت بهتر جمعیت، قوانینی برای رزرو یا خرید بلیط اعمال شود.

لحظه ورود و شگفتی های بصری

زمانی که به میدان «پیازا دلا روتوندا» نزدیک می شوید، پانتئون با عظمت خود از میان ساختمان های اطراف سر برمی آورد. فواره زیبای روبروی آن و جنب و جوش زندگی شهری در اطراف، مقدمه ای بر ورود به دنیایی دیگر است. ستون های عظیم گرانیتی سردر ورودی، با ارتفاع ۱۱.۹ متر، اولین نمادهای قدرت و مهندسی رومی هستند که توجه شما را جلب می کنند. درهای برنزی باستانی، که بیش از ۲۰۰۰ سال قدمت دارند و هنوز هم مورد استفاده قرار می گیرند، با شکوه و وقار به روی بازدیدکنندگان گشوده می شوند.

به محض ورود، فضای داخلی معبد شما را با ابهت خود فرا می گیرد. برخلاف انتظار از یک بنای بیرونی مستطیلی، با فضایی دایره ای شکل مواجه می شوید که گنبد عظیم آن، بدون هیچ ستون مرکزی، بر فراز شما قرار دارد. این حس فضا و گشایش، فوراً احساس شگفتی را در شما برمی انگیزد.

کاوش در جزئیات: نور، فضا و آرامش

مهمترین عنصر فضای داخلی پانتئون، نور است که از اوکولوس، چشم پانتئون، به داخل می تابد. این نور در طول روز حرکت می کند و فضای داخلی را با سایه و روشن های متغیر، به شکلی جادویی دگرگون می سازد. این پدیده، که به آن ساعت آفتابی معکوس می گویند، تجربه ای پویا از گذر زمان را در دل تاریخ فراهم می کند. با کاوش بیشتر، جزئیات خیره کننده دیگری نیز نمایان می شوند:

• کوفرهای گنبد: طرح های مربعی فرورفته در سقف گنبد، که به «کوفر» معروفند، نه تنها به زیبایی بصری می افزایند بلکه نقش مهمی در کاهش وزن گنبد دارند. در دوران باستان، این کوفرها احتمالاً با تزئینات برنزی یا طلاکاری شده که یادآور ستارگان بودند، مزین شده بودند.
• کفپوش مرمری: طرح های هندسی کفپوش مرمری، که بسیاری از آن ها از دوران روم باستان حفظ شده اند، چشم نواز و نشان دهنده ذوق هنری آن زمان هستند. این کفپوش همچنین با شیب ملایم خود، مسئول هدایت آب باران از اوکولوس به سیستم زهکشی زیرین است.
• مقبره ها و محراب ها: در طاقچه های دیوارهای داخلی، مقبره های رافائل، هنرمند بزرگ رنسانس، و پادشاهان ایتالیا، ویکتور امانوئل دوم و اومبرتو اول، به چشم می خورند. این مقبره ها، همراه با محراب ها و مجسمه های مذهبی، به فضای معنوی پانتئون عمق می بخشند.

فضای معنوی و آرامش بخش داخل بنا، حتی با حضور انبوه بازدیدکنندگان، حس احترام و تأمل را تقویت می کند. سکوتی که در داخل پانتئون حاکم است، شما را به سوی اندیشه در عظمت تاریخ و هنر سوق می دهد.

نکات تکمیلی برای تجربه بهتر

برای تکمیل تجربه بازدید خود از پانتئون، چند نکته مفید دیگر وجود دارد:

1. عکاسی: فرصت های بی شماری برای عکاسی در داخل و خارج پانتئون وجود دارد، اما به یاد داشته باشید که به دلیل کاربری مذهبی، با احترام رفتار کنید.
2. بازدید شبانه: اگرچه بازدید در روز برای دیدن بازی نور و سایه اهمیت دارد، اما تجربه بازدید شبانه نیز با نورپردازی هنرمندانه میدان و بنا، فضایی رمانتیک و جادویی را خلق می کند.
3. کافه ها و رستوران های اطراف: میدان پانتئون با کافه ها و رستوران های دنج احاطه شده است. پس از بازدید، می توانید در یکی از این مکان ها نشسته و در حالی که از زیبایی پانتئون لذت می برید، قهوه یا غذای ایتالیایی میل کنید.
4. راهنمای صوتی: استفاده از راهنمای صوتی (در صورت موجود بودن) می تواند اطلاعات عمیق تری در مورد تاریخ، معماری و جزئیات هنری پانتئون به شما ارائه دهد و تجربه شما را غنی تر سازد.

بازدید از پانتئون نه تنها دیدن یک ساختمان باستانی است، بلکه سفری است به گذشته، درکی از نبوغ بشری و تجربه ای معنوی که در حافظه هر بازدیدکننده برای همیشه حک خواهد شد.

جمع بندی

معبد پانتئون با ویژگی های خاص خود، از جمله گنبد عظیم و بدون آرماتور، اوکولوس بی همتا، ستون های گرانیتی باشکوه، و بتن رومی نوآورانه، فراتر از یک بنای تاریخی است. این معبد نمادی زنده از نبوغ مهندسی، دوام معماری و تداوم فرهنگی روم باستان است که برای دو هزاره، ایستادگی کرده و الهام بخش نسل ها بوده است. پانتئون به خوبی نشان می دهد که چگونه یک سازه می تواند نه تنها از نظر فنی پیشرفته باشد، بلکه به اثری هنری و معنوی تبدیل شود که قلب و ذهن بازدیدکنندگان را در سراسر جهان تسخیر کند. این شاهکار، به حق، یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین بناهای تاریخ بشر محسوب می شود و بازدید از آن، تجربه ای عمیق و فراموش نشدنی را رقم می زند.