نحوه انصراف از دادخواست
نحوه انصراف از دادخواست
انصراف از دادخواست اقدامی حقوقی است که خواهان می تواند در مراحل مختلف دادرسی برای پایان دادن به دعوای خود انجام دهد. این فرآیند دارای جنبه های قانونی و پیامدهای متعددی است که آگاهی از آنها برای جلوگیری از تبعات ناخواسته ضروری است.
در نظام حقوقی هر کشوری، روند دادرسی مسیری مشخص و گاه طولانی دارد که با طرح دعوا آغاز و با صدور رأی نهایی به سرانجام می رسد. با این حال، ممکن است در طول این مسیر، خواهان به دلایل گوناگونی از پیگیری دعوای خود منصرف شود. این دلایل می تواند شامل صلح و سازش با خوانده، تغییر شرایط اولیه، اشتباه در طرح دعوا، یا حتی صرف نظر کلی از حق اقامه دعوا باشد. تصمیم به انصراف از دادخواست، به خودی خود، یک اقدام ساده نیست و پیچیدگی های حقوقی خاص خود را دارد که مستلزم شناخت دقیق مفاهیم، مراحل قانونی و پیامدهای آتی آن است. درک صحیح تفاوت های بین انصراف از دادخواست، استرداد دعوا و ترک دعوا نیز برای هر فردی که قصد چنین کاری را دارد، حیاتی است تا از اشتباهات رایج و هزینه های اضافی جلوگیری شود. این مقاله با هدف ارائه یک راهنمای جامع و کاربردی تدوین شده است تا مخاطبان را با تمامی ابعاد این موضوع مهم حقوقی آشنا سازد و مسیر تصمیم گیری آگاهانه را هموار کند. با مطالعه این راهنما، درک عمیق تری از چارچوب های قانونی و عملی انصراف از دادخواست به دست خواهید آورد.
مفاهیم پایه: تفاوت انصراف از دادخواست، استرداد دعوا و ترک دعوا چیست؟
در ادبیات حقوقی، سه اصطلاح انصراف از دادخواست، استرداد دعوا و ترک دعوا اغلب به جای یکدیگر به کار می روند، اما هر یک دارای ویژگی های متمایز و پیامدهای حقوقی خاص خود هستند. فهم دقیق این تفاوت ها برای اتخاذ تصمیم صحیح در طول فرآیند دادرسی از اهمیت بالایی برخوردار است.
انصراف از دادخواست
اصطلاح انصراف از دادخواست بیشتر ناظر بر حالتی است که خواهان پیش از تشکیل اولین جلسه دادرسی، از ادامه روند شکایت خود منصرف می شود. در این مرحله، دادگاه هنوز وارد ماهیت دعوا نشده و صرفاً به بررسی شکلی دادخواست می پردازد. انصراف در این مرحله، معمولاً منجر به صدور قرار ابطال دادخواست می شود و به خواهان اجازه می دهد تا در صورت تمایل، مجدداً با اصلاح اشکالات یا تغییر خواسته، دعوای جدیدی را مطرح کند. این عمل نشان دهنده پشیمانی یا تجدیدنظر خواهان در مرحله اولیه ثبت دادخواست است.
استرداد دعوا
مفهوم استرداد دعوا وسیع تر از انصراف از دادخواست بوده و شامل انصراف خواهان از تمام یا بخشی از دعوا در هر مرحله از دادرسی، چه پیش از اولین جلسه و چه پس از آن، تا قبل از صدور حکم نهایی می شود. این اصطلاح بیشتر در ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی مورد استفاده قرار گرفته است و جنبه های مختلفی از پایان دادن به دعوا توسط خواهان را پوشش می دهد. استرداد دعوا می تواند با موافقت خوانده یا به صورت یک جانبه توسط خواهان انجام شود و بسته به زمان و شرایط آن، آثار حقوقی متفاوتی را در پی خواهد داشت. بنابراین، انصراف از دادخواست در واقع یکی از مصادیق استرداد دعوا محسوب می شود.
ترک دعوا
اما ترک دعوا یک مفهوم کاملاً متفاوت با دو مورد پیشین است. ترک دعوا حالتی است که خواهان پس از خاتمه مذاکرات اصحاب دعوا و فراهم شدن مقدمات صدور رأی، از ادامه پیگیری دعوا به صورت کلی صرف نظر می کند. در این مرحله، دعوا به اصطلاح رسیدگی ماهوی شده و دادگاه آماده صدور حکم است. ترک دعوا، بر خلاف انصراف یا استرداد که ممکن است امکان طرح مجدد دعوا را فراهم آورند، معمولاً منجر به صدور قرار سقوط دعوا می شود و از اعتبار امر مختومه برخوردار است. این بدان معناست که خواهان دیگر نمی تواند مجدداً همان دعوا را با همان طرفین و همان خواسته مطرح کند. به عبارت دیگر، با ترک دعوا، حق اقامه آن دعوا از خواهان سلب می شود. تنها استثنا در این مورد، رضایت خوانده است؛ اگر خوانده به استرداد دعوا پس از ختم مذاکرات رضایت دهد، ممکن است قرار رد دعوا صادر شود که امکان طرح مجدد دعوا را در آینده فراهم می سازد، اما در صورت صرف نظر کلی خواهان، قرار سقوط دعوا حتمی است.
برای روشن تر شدن این تفاوت ها، جدول زیر مقایسه ای جامع بین این سه مفهوم ارائه می دهد:
| ویژگی | انصراف از دادخواست | استرداد دعوا | ترک دعوا |
|---|---|---|---|
| مفهوم | صرف نظر خواهان از ادامه دادخواست (پیش از اولین جلسه) | صرف نظر خواهان از ادامه دعوا در هر مرحله تا قبل از صدور حکم | صرف نظر خواهان از دعوا به صورت کلی (پس از ختم مذاکرات) |
| زمان وقوع | تا اولین جلسه دادرسی | تا پایان دادرسی (قبل از ختم مذاکرات) | پس از ختم مذاکرات اصحاب دعوا |
| نیاز به رضایت خوانده | خیر | خیر (معمولاً)، مگر در صورت استرداد پس از ختم مذاکرات | بلی (برای صدور قرار رد دعوا)، در غیر این صورت قرار سقوط دعوا |
| قرار صادره توسط دادگاه | قرار ابطال دادخواست | قرار ابطال دادخواست یا قرار رد دعوا | قرار سقوط دعوا (اغلب) یا قرار رد دعوا (با رضایت خوانده) |
| امکان طرح مجدد دعوا | بلی | بلی (در صورت صدور قرار ابطال یا رد دعوا) | خیر (در صورت صدور قرار سقوط دعوا و اعتبار امر مختومه) |
| مبنای قانونی | بند الف ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م | بندهای الف، ب، ج ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م | بند ج ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م |
همانطور که مشاهده می شود، تمایز اصلی در زمان اقدام، نیاز به رضایت خوانده و مهم تر از همه، آثار حقوقی ناشی از هر یک است. این تفاوت ها به طور مستقیم بر حق خواهان برای طرح مجدد دعوا و اعتبار امر مختومه تأثیر می گذارد.
مبانی قانونی انصراف از دادخواست: ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی و موارد مرتبط
شالوده قانونی نحوه انصراف از دادخواست و استرداد دعوا در نظام حقوقی ایران، ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی (ق.آ.د.م) است. این ماده به وضوح سه حالت اصلی برای استرداد دعوا و دادخواست را تبیین کرده و پیامدهای حقوقی هر یک را مشخص می سازد. شناخت این ماده قانونی برای هر خواهان و خوانده ای که درگیر پرونده های حقوقی هستند، ضروری است.
تشریح بندهای الف، ب و ج ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م
بند الف: استرداد تا اولین جلسه دادرسی
این بند بیان می دارد: «خواهان می تواند تا نخستین جلسه دادرسی، دادخواست خود را مسترد کند. در این صورت دادگاه قرار ابطال دادخواست صادر می کند.»
- زمان امکان پذیری: این نوع انصراف از دادخواست، تنها تا قبل از برگزاری اولین جلسه رسمی دادرسی ممکن است. حتی اگر اولین جلسه دادرسی به هر دلیلی تجدید شود، تا زمانی که دادرسی ماهوی شروع نشده، این حق برای خواهان محفوظ است.
- آثار حقوقی: دادگاه در چنین حالتی قرار ابطال دادخواست صادر می کند. مهمترین نتیجه این قرار، امکان طرح مجدد دعوا است. به این معنا که خواهان می تواند با همان خواسته و همان طرفین، دادخواست جدیدی را با رفع ایرادات احتمالی یا با دلایل جدید، مجدداً در دادگاه مطرح کند. این بند بیشترین انعطاف را برای خواهان فراهم می آورد.
بند ب: استرداد مادامی که دادرسی تمام نشده
بند ب مقرر می دارد: «خواهان می تواند مادامی که دادرسی تمام نشده، دعوای خود را استرداد کند. در این صورت دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند.»
- زمان امکان پذیری: این وضعیت شامل حالتی است که خواهان پس از اولین جلسه دادرسی و در طول جریان رسیدگی (تا قبل از ختم مذاکرات و اعلام کفایت رسیدگی توسط دادگاه)، تصمیم به استرداد دعوا می گیرد. در این مرحله، دادگاه وارد ماهیت دعوا شده و رسیدگی آغاز شده است.
- آثار حقوقی: با استرداد دعوا در این مرحله، دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند. همانند قرار ابطال دادخواست، قرار رد دعوا نیز مانع از طرح مجدد دعوا نیست. خواهان می تواند همان دعوا را مجدداً اقامه کند، با این تفاوت که در مورد قرار رد دعوا، ممکن است دادگاه در دعوای مجدد به دلایل استرداد قبلی توجه کند. این بند نیز انعطاف قابل توجهی برای خواهان دارد.
بند ج: استرداد پس از ختم مذاکرات اصحاب دعوا
این بند یکی از حساس ترین حالات استرداد دعوا را تشریح می کند: «استرداد دعوا پس از ختم مذاکرات اصحاب دعوا در موردی ممکن است که یا خوانده راضی باشد یا خواهان از دعوای خود به کلی صرف نظر کند. در این صورت دادگاه قرار سقوط دعوا صادر خواهد کرد.»
- زمان امکان پذیری: این حالت زمانی رخ می دهد که دادرسی به نقطه پایانی خود رسیده و طرفین اظهارات و دلایل خود را به طور کامل ارائه کرده اند و دادگاه مذاکرات را خاتمه داده و پرونده را آماده صدور رأی می کند.
- شرایط ویژه:
- رضایت خوانده: اگر خواهان در این مرحله بخواهد دعوای خود را مسترد کند، نیازمند رضایت خوانده است. در صورت رضایت خوانده برای انصراف، دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند که امکان طرح مجدد دعوا را در آینده فراهم می آورد.
- صرف نظر کلی خواهان: اگر خوانده به استرداد دعوا رضایت ندهد و خواهان همچنان بر تصمیم خود مبنی بر عدم پیگیری دعوا مصر باشد، خواهان می تواند به کلی از دعوای خود صرف نظر کند. در این صورت، دادگاه قرار سقوط دعوا صادر خواهد کرد.
- آثار حقوقی: قرار سقوط دعوا دارای اعتبار امر مختومه (قضاوت شده) است. این یعنی خواهان دیگر نمی تواند مجدداً همان دعوا را با همان طرفین و همان خواسته در دادگاه مطرح کند. این شدیدترین پیامد حقوقی انصراف از دادخواست است و در واقع به منزله از دست دادن حق اقامه آن دعوا تلقی می شود.
اشاره به ماده ۳۶۳ ق.آ.د.م (در خصوص مرحله تجدیدنظر)
ماده ۳۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی به طور خاص به انصراف از دعوا در مرحله تجدیدنظر می پردازد. این ماده مقرر می دارد: «چنانچه هر یک از طرفین دعوا دادخواست تجدیدنظر خود را مسترد کنند، مرجع تجدیدنظر قرار ابطال دادخواست تجدیدنظر را صادر می کند.»
نکته مهم این است که استرداد دادخواست تجدیدنظر به معنی استرداد اصل دعوا نیست. با ابطال دادخواست تجدیدنظر، رأی بدوی که پیش از آن صادر شده بود، قطعی و لازم الاجرا می شود و امکان تجدیدنظرخواهی مجدد از آن رأی وجود نخواهد داشت. این ماده تأکید می کند که حق تجدیدنظرخواهی، حق مستقلی است که استرداد آن تأثیری بر ماهیت دعوای اصلی ندارد، بلکه صرفاً مرحله تجدیدنظر را مختومه می کند.
آگاهی از بندهای ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی و تمایز دقیق بین قرار ابطال دادخواست، قرار رد دعوا و قرار سقوط دعوا، کلید اصلی برای تصمیم گیری آگاهانه و جلوگیری از پیامدهای حقوقی غیرقابل بازگشت است.
نحوه انصراف از دادخواست: راهنمای گام به گام بر اساس مراحل دادرسی
فرآیند انصراف از دادخواست یک رویه اداری و حقوقی مشخص دارد که باید با دقت و بر اساس مرحله ای که پرونده در آن قرار دارد، دنبال شود. رعایت مراحل قانونی و فرمت های لازم برای درخواست انصراف از دادخواست، از اهمیت بالایی برخوردار است تا از هرگونه سردرگمی یا تأخیر در روند پرونده جلوگیری شود. در ادامه، نحوه انصراف از دادخواست را به تفکیک مراحل دادرسی بررسی می کنیم.
الف) انصراف تا اولین جلسه دادرسی (قرار ابطال دادخواست)
این مرحله ابتدایی ترین و کم خطرترین زمان برای انصراف از دادخواست است.
- زمان دقیق امکان پذیری: خواهان می تواند از لحظه ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی تا اولین جلسه دادرسی، از دعوای خود انصراف دهد. منظور از اولین جلسه دادرسی، جلسه ای است که برای رسیدگی به ماهیت دعوا تشکیل می شود و نه جلسات مربوط به اخطاریه یا تعیین وقت رسیدگی.
- مزایای آن:
- امکان طرح مجدد دعوا بدون هیچ مانعی.
- عدم ورود دادگاه به ماهیت پرونده و در نتیجه، عدم ایجاد سابقه قضایی در خصوص محتوای دعوا.
- به حداقل رساندن هزینه های دادرسی و زمان از دست رفته.
- مراحل عملی اعلام انصراف:
- تنظیم لایحه: خواهان باید یک لایحه کوتاه و صریح مبنی بر استرداد دادخواست خود تنظیم کند. در این لایحه باید مشخصات پرونده (کلاسه پرونده، شماره بایگانی، تاریخ ثبت دادخواست، مشخصات طرفین) و خواسته خواهان (استرداد دادخواست) به وضوح ذکر شود. نیازی به ذکر دلایل تفصیلی برای استرداد نیست.
- ثبت لایحه: لایحه تنظیم شده باید از طریق یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به شعبه رسیدگی کننده ارسال شود.
- آثار حقوقی: دادگاه پس از دریافت لایحه، قرار ابطال دادخواست را صادر می کند و پرونده در همان مرحله مختومه می شود. این قرار مانع از طرح مجدد دعوا نیست.
ب) انصراف مادامی که دادرسی تمام نشده (قبل از ختم مذاکرات) (قرار رد دعوا)
اگر پرونده وارد مرحله رسیدگی شده باشد، نحوه انصراف از دادخواست کمی متفاوت خواهد بود.
- زمان دقیق و شرایط: این نوع استرداد، پس از اولین جلسه دادرسی و در طول جریان رسیدگی، تا قبل از ختم مذاکرات اصحاب دعوا و اعلام کفایت رسیدگی توسط دادگاه ممکن است.
- نحوه اعلام و لزوم تنظیم لایحه:
- خواهان باید یک لایحه جامع تر مبنی بر استرداد دعوا تنظیم کند. در این لایحه نیز مشخصات پرونده و خواسته مبنی بر استرداد باید درج شود.
- لایحه از طریق دفاتر خدمات قضایی به دادگاه ارسال می شود.
- آثار حقوقی: دادگاه با بررسی لایحه خواهان، قرار رد دعوا را صادر می کند. این قرار نیز مانند قرار ابطال دادخواست، امکان طرح مجدد دعوا را سلب نمی کند، اما ممکن است هزینه های بیشتری را برای خواهان در پی داشته باشد.
ج) انصراف پس از ختم مذاکرات اصحاب دعوا (قرار سقوط دعوا)
این مرحله حساس ترین زمان برای انصراف از دادخواست است و پیامدهای جدی تری دارد.
- شرایط ویژه: این وضعیت زمانی رخ می دهد که دادگاه تمامی اظهارات طرفین و دلایل را اخذ کرده و پرونده آماده صدور رأی است.
- چگونگی اخذ رضایت خوانده (در صورت نیاز):
- اگر خواهان قصد استرداد دعوا در این مرحله را دارد، در وهله اول باید رضایت خوانده را جلب کند. رضایت خوانده برای انصراف می تواند به صورت کتبی (در لایحه مشترک) یا شفاهی در جلسه دادرسی (در صورت تشکیل) اعلام شود.
- در صورت رضایت خوانده، دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند و خواهان می تواند مجدداً دعوا را طرح کند.
- اگر خوانده رضایت ندهد، خواهان دو راه پیش رو دارد:
- ادامه رسیدگی: اجازه دهد دادگاه رأی خود را صادر کند.
- صرف نظر کلی از دعوا: اگر خواهان به هر دلیلی، اصرار بر عدم پیگیری دعوا داشته باشد و خوانده نیز رضایت به استرداد ندهد، می تواند به طور کلی از دعوای خود صرف نظر کند. در این صورت، دادگاه قرار سقوط دعوا را صادر می کند.
- آثار حقوقی: قرار سقوط دعوا به معنای اعتبار امر مختومه است. یعنی خواهان به هیچ وجه نمی تواند مجدداً همان دعوا را با همان موضوع و همان طرفین در دادگاه مطرح کند. این تصمیم بازگشت ناپذیر است و باید با آگاهی کامل از پیامدهای آن اتخاذ شود.
د) انصراف از دادخواست در مرحله تجدیدنظر
انصراف از دعوا در مرحله تجدیدنظر تحت ماده ۳۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی بررسی می شود.
- توضیح مختصر با ارجاع به ماده ۳۶۳: هر یک از طرفین دعوا (تجدیدنظرخواه یا تجدیدنظرخوانده) که دادخواست تجدیدنظر ارائه کرده اند، می توانند آن را مسترد کنند. این استرداد منجر به صدور قرار ابطال دادخواست تجدیدنظر توسط مرجع تجدیدنظر می شود.
- آثار و پیامدهای آن:
- با ابطال دادخواست تجدیدنظر، رأی صادره در مرحله بدوی قطعی و لازم الاجرا می گردد.
- این استرداد صرفاً حق تجدیدنظرخواهی را از بین می برد و تأثیری بر اصل دعوا ندارد. یعنی اگر خواهان بدوی (که اکنون خوانده تجدیدنظر است) دادخواست تجدیدنظر خود را مسترد کند، رأی بدوی به قوت خود باقی می ماند و طرف مقابل نیز دیگر امکان تجدیدنظرخواهی نخواهد داشت (مگر اینکه قبلاً خود نیز دادخواست تجدیدنظر داده باشد).
- نکات کلیدی در انصراف از دعوا در این مرحله، مشورت با وکیل است، زیرا ممکن است استرداد دادخواست تجدیدنظر، به منزله پذیرش رأی بدوی و از دست دادن فرصت تجدیدنظرخواهی باشد.
پیامدهای حقوقی و مالی انصراف از دادخواست
انصراف از دادخواست، جدا از تأثیر بر سیر پرونده، دارای آثار حقوقی و مالی خاصی است که خواهان باید پیش از هر اقدامی، از آن ها مطلع باشد. نادیده گرفتن این پیامدها می تواند منجر به ضرر و زیان غیرقابل جبران برای خواهان شود.
آثار بر هزینه ها
تکلیف هزینه دادرسی پرداخت شده
یکی از دغدغه های اصلی خواهان، تکلیف هزینه دادرسی است که در ابتدای امر پرداخت کرده است. وضعیت این هزینه ها پس از انصراف از دادخواست به شرح زیر است:
- قرار ابطال دادخواست و رد دعوا: در صورتی که دادگاه قرار ابطال دادخواست (بند الف ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م) یا قرار رد دعوا (بند ب ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م و یا بند ج با رضایت خوانده) صادر کند، هزینه دادرسی پرداخت شده قابل استرداد نیست. دلیل این امر آن است که خدمات قضایی ارائه شده و فرآیند ثبت و ارجاع پرونده انجام شده است. تنها در صورتی که دادخواست به دلیل نقص در ابلاغ یا عدم تکمیل نواقص شکلی از سوی دفتر دادگاه به خواهان بازگردانده شود و خواهان نیز آن را تکمیل نکند، ممکن است مبلغی از هزینه دادرسی بازپرداخت شود که آن هم کمتر رایج است.
- قرار سقوط دعوا: در این حالت نیز هزینه دادرسی قابل استرداد نیست.
محاسبه حق الوکاله وکیل
در صورتی که خواهان برای طرح دعوا وکیل گرفته باشد، تأثیر انصراف از دادخواست بر حق الوکاله وکیل نیز حائز اهمیت است. این موضوع به قرارداد بین خواهان و وکیل بستگی دارد:
- اگر در قرارداد، بند مشخصی در مورد انصراف از دادخواست و نحوه محاسبه حق الوکاله در این شرایط وجود داشته باشد، طبق همان عمل می شود.
- در غیراین صورت، وکیل مستحق دریافت حق الوکاله به نسبت کارهایی است که تا زمان انصراف از دادخواست انجام داده است. معمولاً در قراردادهای وکالت، حق الوکاله به مراحل مختلف دادرسی (مانند مرحله بدوی، تجدیدنظر، اجرای احکام) تقسیم می شود و انصراف در هر مرحله، بر میزان حق الوکاله تأثیر خواهد گذاشت.
احتمال محکومیت به پرداخت خسارت به خوانده
در برخی موارد، انصراف از دادخواست می تواند منجر به محکومیت خواهان به پرداخت خسارت به خوانده شود. این حالت بیشتر در مورد خسارت تأخیر تأدیه یا خسارات ناشی از دستور موقت یا تأمین خواسته مطرح است:
- اگر خواهان، بدون حق، اقدام به اقامه دعوا کرده باشد و خوانده به دلیل طرح این دعوای باطل، متحمل خساراتی شده باشد، در صورت اثبات سوء نیت یا بی دقتی خواهان، خوانده می تواند مطالبه خسارت کند.
- به ویژه، اگر خواهان پیش از صدور حکم نهایی، قرار تأمین خواسته یا دستور موقت از دادگاه گرفته باشد و سپس از دعوا منصرف شود یا دعوایش رد گردد، خوانده می تواند خسارات ناشی از این قرارها (مانند توقیف اموال، ممنوع الخروجی، و…) را از خواهان مطالبه کند.
آثار بر روند پرونده
تأثیر انصراف بر دلایل و مستندات ارائه شده
با انصراف از دادخواست، دلایل و مستنداتی که خواهان ارائه کرده است، دیگر مورد رسیدگی قرار نمی گیرند. این مدارک، تنها در صورت طرح مجدد دعوا (در حالاتی که امکان آن وجود دارد)، قابلیت استناد دوباره را خواهند داشت.
تأثیر بر قرارهای تأمین خواسته یا دستور موقت صادر شده
در صورت صدور قرار تأمین خواسته یا دستور موقت (مانند توقیف اموال، ممنوع المعامله کردن و…)، با انصراف از دادخواست و صدور قرار ابطال دادخواست، رد دعوا یا سقوط دعوا، این قرارها نیز خودبه خود منتفی می شوند و اثری از آن ها باقی نمی ماند. خوانده می تواند برای رفع اثر از این قرارها به دادگاه مراجعه کند و در صورت لزوم، مطالبه خسارت ناشی از آن ها را بنماید.
مسئله امر مختومه و عدم امکان طرح مجدد دعوا در برخی حالات
همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، مهمترین اثر حقوقی انصراف از دادخواست در حالتی که منجر به قرار سقوط دعوا می شود، اعتبار امر مختومه (قضاوت شده) است. این یعنی پرونده برای همیشه خاتمه یافته تلقی می شود و خواهان دیگر نمی تواند مجدداً همان دعوا را با همان طرفین و همان خواسته در هیچ دادگاهی مطرح کند. این امر یکی از جدی ترین پیامدهای انصراف از دادخواست است و بر حق اقامه دعوای خواهان تأثیر دائمی می گذارد.
نمونه لایحه/درخواست انصراف از دادخواست
یکی از مهمترین مراحل عملی در نحوه انصراف از دادخواست، تنظیم و تقدیم لایحه مربوطه به دادگاه است. این لایحه باید حاوی اطلاعات دقیق پرونده و خواسته صریح خواهان باشد. در ادامه، یک نمونه لایحه انصراف از دادخواست (استرداد دعوا) ارائه می شود که می توانید با تکمیل اطلاعات، از آن استفاده کنید. همچنین، نکات مهمی برای نگارش و ثبت آن ذکر می گردد.
نمونه کامل و کاربردی لایحه استرداد دعوا
بنام خدا
ریاست محترم شعبه [شماره شعبه] دادگاه عمومی/خانواده/حقوقی [نام شهرستان/استان]
با سلام و احترام،
احتراماً، اینجانب [نام و نام خانوادگی خواهان]، فرزند [نام پدر خواهان]، به شماره ملی [کد ملی خواهان]، خواهان پرونده کلاسه [کلاسه پرونده را درج کنید، مثال: ۰۰۰۱/۱۴۰۲/ش] به شماره بایگانی شعبه [شماره بایگانی شعبه را درج کنید، مثال: ۹۹۹۹۹۹]، که به خواسته [خواسته اصلی دادخواست خود را به طور مختصر ذکر کنید، مثال: مطالبه وجه/خلع ید/الزام به تنظیم سند رسمی و…] به طرفیت خوانده/خواندگان محترم آقای/خانم/شرکت [نام و نام خانوادگی یا نام شرکت خوانده] در آن شعبه محترم در حال رسیدگی می باشد، معروض می دارم:
نظر به اینکه [یکی از دلایل زیر یا دلیل خود را انتخاب و درج کنید]:
- (۱) اینجانب از طرح دادخواست اولیه خود منصرف شده ام. (معمولاً برای استرداد تا اولین جلسه)
- (۲) با خوانده محترم به صلح و سازش رسیده ام و دیگر قصد پیگیری دعوا را ندارم.
- (۳) دلایل کافی برای ادامه دعوا را احراز نکرده ام و از دعوای خود به طور کلی صرف نظر می کنم. (در صورتی که خوانده رضایت ندهد و پس از ختم مذاکرات باشد)
- (۴) شرایط اولیه برای ادامه دعوا تغییر یافته است.
لذا، به استناد ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، صریحاً و منجزاً، تقاضای استرداد دادخواست/دعوای مارالذکر را دارم و از آن مقام محترم استدعا دارم که قرار مقتضی (ابطال دادخواست/رد دعوا/سقوط دعوا حسب مورد و مرحله پرونده) را صادر و پرونده را مختومه اعلام فرمایید.
با تقدیم مراتب احترام
نام و نام خانوادگی خواهان: [نام کامل خود را بنویسید]
امضاء: [امضاء]
تاریخ: [تاریخ روز نگارش لایحه]
توضیح اجزای مهم لایحه و نکات کلیدی در نگارش آن
- مشخصات کامل: حتماً کلاسه پرونده و شماره بایگانی شعبه را به دقت وارد کنید. این اطلاعات را می توانید از برگه های اخطاریه یا سامانه ثنا دریافت کنید.
- خواسته صریح: خواسته اصلی دادخواست اولیه را به صورت مختصر ذکر کنید تا برای دادگاه مشخص باشد که کدام پرونده مدنظر شماست.
- ذکر دلیل (اختیاری): اگرچه ذکر دلیل برای استرداد ضروری نیست، اما می تواند به شفافیت موضوع کمک کند. می توانید یکی از دلایل پیشنهادی را انتخاب کرده یا دلیل خاص خود را بنویسید.
- ارجاع قانونی: ارجاع به ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی اعتبار حقوقی لایحه شما را افزایش می دهد و نشان می دهد که آگاهانه اقدام کرده اید.
- خواسته نهایی: به صراحت درخواست استرداد دادخواست/دعوا را مطرح کنید و از دادگاه بخواهید قرار مقتضی (با توجه به مرحله پرونده) را صادر کند.
- امضا و تاریخ: لایحه باید توسط خواهان امضا و تاریخ زده شود.
نحوه ارائه و ثبت لایحه در دفاتر خدمات قضایی یا دادگاه
پس از تنظیم لایحه، مراحل زیر را برای ثبت آن طی کنید:
- مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: لایحه را به همراه مدارک شناسایی معتبر خود (کارت ملی) به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ببرید.
- اسکن و ثبت: کارمند دفتر خدمات، لایحه شما را اسکن کرده و در سامانه الکترونیک قضایی ثبت و به شعبه مربوطه ارسال می کند.
- دریافت رسید: حتماً از دفتر خدمات قضایی، رسید الکترونیکی ثبت لایحه خود را دریافت کنید و آن را تا زمان صدور قرار نگهداری کنید.
- پیگیری پرونده: پس از چند روز، می توانید از طریق سامانه ثنا یا مراجعه حضوری به شعبه، از وضعیت پرونده و قرار صادره مطلع شوید.
با رعایت این نکات، فرآیند انصراف از دادخواست به صورت حقوقی و صحیح انجام خواهد شد.
سؤالات متداول (FAQ) در مورد انصراف از دادخواست
آیا برای انصراف، موافقت خوانده یا دادگاه الزامی است؟
پاسخ به این سوال بستگی به مرحله دادرسی دارد. اگر انصراف از دادخواست تا قبل از اولین جلسه دادرسی باشد (بند الف ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م)، نیازی به موافقت خوانده یا دادگاه نیست و خواهان می تواند یک جانبه اقدام کند. اگر استرداد دعوا تا قبل از ختم مذاکرات باشد (بند ب ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م)، باز هم رضایت خوانده الزامی نیست. اما اگر استرداد دعوا پس از ختم مذاکرات صورت گیرد (بند ج ماده ۱۰۷ ق.آ.د.م)، برای صدور قرار رد دعوا، رضایت خوانده الزامی است. در غیر این صورت، خواهان باید به طور کلی از دعوای خود صرف نظر کند که منجر به صدور قرار سقوط دعوا و اعتبار امر مختومه می شود.
آیا بعد از انصراف می توانم دوباره همان دعوا را مطرح کنم؟
بلی، در صورتی که انصراف از دادخواست منجر به صدور قرار ابطال دادخواست یا قرار رد دعوا شود، شما می توانید مجدداً همان دعوا را با همان موضوع و همان طرفین مطرح کنید. اما اگر قرار سقوط دعوا صادر شده باشد، به دلیل اعتبار امر مختومه، امکان طرح مجدد همان دعوا وجود ندارد و حق اقامه دعوا از شما سلب شده است.
تکلیف هزینه های دادرسی بعد از انصراف چه می شود؟
هزینه دادرسی که شما برای ثبت دادخواست پرداخت کرده اید، پس از انصراف از دادخواست و صدور هر یک از قرارهای ابطال، رد یا سقوط دعوا، قابل استرداد نیست. این هزینه ها به عنوان حق السهم خدمات قضایی دریافت شده و به دلیل انجام فرآیند ثبت و ارجاع پرونده مسترد نمی گردند.
اگر خوانده رضایت ندهد، چه کاری می توانم انجام دهم؟
اگر استرداد دعوا پس از ختم مذاکرات باشد و خوانده رضایت ندهد، شما دو راه پیش رو دارید:
- می توانید به پیگیری دعوا ادامه دهید و منتظر صدور رأی دادگاه باشید.
- می توانید به طور کلی از دعوای خود صرف نظر کنید. در این صورت، دادگاه قرار سقوط دعوا صادر می کند و پرونده برای همیشه مختومه شده و حق طرح مجدد دعوا را از دست خواهید داد.
آیا می توانم بدون وکیل دادخواست را مسترد کنم؟
بله، خواهان می تواند شخصاً و بدون نیاز به وکیل، اقدام به استرداد دادخواست یا دعوا کند. کافیست لایحه مربوطه را تنظیم و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادگاه ارسال نماید. اما با توجه به پیچیدگی های حقوقی و پیامدهای احتمالی، مشاوره حقوقی انصراف از دادخواست با یک وکیل متخصص، اکیداً توصیه می شود.
آیا انصراف از دادخواست در پرونده کیفری نیز کاربرد دارد؟
خیر، مفهوم انصراف یا استرداد دادخواست به معنای ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی، مختص پرونده های حقوقی است. در پرونده های کیفری، شاکی می تواند از شکایت خود گذشت کند. گذشت شاکی در جرایم قابل گذشت، منجر به موقوفی تعقیب یا موقوفی اجرا می شود. اما در جرایم غیرقابل گذشت، گذشت شاکی صرفاً می تواند در تخفیف مجازات مؤثر باشد و به معنای مختومه شدن پرونده نیست.
چگونه از بهترین تصمیم حقوقی مطمئن شوم؟
برای اطمینان از اتخاذ بهترین تصمیم حقوقی در خصوص نحوه انصراف از دادخواست، به دلیل پیچیدگی ها و پیامدهای بالقوه، مشاوره با یک وکیل متخصص و مجرب در امور مدنی، ضروری است. وکیل می تواند با بررسی دقیق جزئیات پرونده شما، شما را از بهترین مسیر و کم خطرترین راهکار آگاه سازد و از بروز مشکلات آتی جلوگیری کند.
جمع بندی و توصیه نهایی: چرا مشاوره حقوقی پیش از انصراف ضروری است؟
فرآیند دادرسی، راهی پرفراز و نشیب و مملو از ظرایف حقوقی است که هر گونه تصمیم گیری بدون آگاهی کامل می تواند پیامدهای جدی و حتی غیرقابل جبرانی را در پی داشته باشد. انصراف از دادخواست، اگرچه در ظاهر یک اقدام ساده به نظر می رسد، اما در باطن خود، مجموعه ای از آثار حقوقی و مالی را نهفته دارد که بی توجهی به آن ها می تواند به ضرر خواهان تمام شود. در این مقاله به تفصیل به نحوه انصراف از دادخواست، تفاوت های کلیدی آن با استرداد دعوا و ترک دعوا، مبانی قانونی در ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی و ماده ۳۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی، مراحل گام به گام انجام آن و همچنین پیامدهای حقوقی و مالی ناشی از آن پرداختیم. همچنین یک نمونه لایحه انصراف از دادخواست کاربردی ارائه شد تا مسیر عملی این اقدام را روشن سازد و به سوالات متداول در این زمینه پاسخ داده شد.
مهمترین نکات ارائه شده در این راهنما بر این اصل استوار بود که تصمیم گیری در مورد انصراف از دادخواست، باید با آگاهی کامل از زمان، شرایط و به ویژه قرارهای صادره توسط دادگاه (ابطال دادخواست، رد دعوا، سقوط دعوا) و امکان طرح مجدد دعوا باشد. اعتبار امر مختومه که در برخی حالات به دلیل قرار سقوط دعوا ایجاد می شود، یکی از جدی ترین نکاتی است که باید مدنظر قرار گیرد، چرا که حق اقامه دعوا را برای همیشه سلب می کند.
با توجه به پیچیدگی های حقوقی و تفاوت های ظریف در هر پرونده، که ممکن است شرایط و مستندات خاص خود را داشته باشد، تأکید بر مشاوره حقوقی انصراف از دادخواست با یک وکیل متخصص و با تجربه، بیش از پیش ضروری به نظر می رسد. یک وکیل می تواند با اشراف کامل بر قوانین و رویه های قضایی، شما را از نکات کلیدی در انصراف از دعوا آگاه سازد، بهترین راهکار را متناسب با شرایط خاص پرونده شما ارائه دهد، لایحه مربوطه را به درستی تنظیم کند و از بروز پیامدهای ناخواسته و ضررهای مالی و حقوقی جلوگیری نماید.
قبل از هرگونه اقدامی، به شما توصیه می شود که با یک وکیل متخصص مشورت کنید تا از صحت تصمیم خود اطمینان حاصل کرده و مسیر قانونی را با کمترین ریسک ممکن طی نمایید. این سرمایه گذاری کوچک برای مشاوره، می تواند شما را از هزینه ها و مشکلات بسیار بزرگتری در آینده نجات دهد.